Acid vô cơ là gì?
Acid vô cơ (inorganic acid, còn gọi axit khoáng) là các axit được tạo từ nguyên tố phi kim như lưu huỳnh, clo, nitơ, phốt pho, flo kết hợp với hydro và oxy. Khác với acid hữu cơ (axit axetic, axit citric...), phân tử acid vô cơ thường không có mạch carbon. Một vài acid chứa carbon nhưng vẫn xếp vào nhóm vô cơ, ví dụ axit carbonic H₂CO₃.
Khi tan trong nước, acid vô cơ phân ly tạo ion H⁺. Axit mạnh như H₂SO₄, HCl, HNO₃ phân ly gần như hoàn toàn nên ăn mòn mạnh; axit yếu hơn như H₃PO₄ phân ly một phần.
Các acid vô cơ thông dụng trong công nghiệp
| Acid | Công thức | Nồng độ thương mại thường gặp | Ứng dụng chính | Số UN (tham khảo) |
|---|---|---|---|---|
| Axit sulfuric | H₂SO₄ | 98%, 70%, dạng loãng | Phân bón, xử lý nước, mạ điện, ắc quy, hóa chất | UN 1830 (>51%), UN 2796 (≤51%) |
| Axit clohydric | HCl | 32 – 35% | Tẩy rỉ thép, xử lý nước, điều chỉnh pH, thực phẩm | UN 1789 |
| Axit nitric | HNO₃ | 60 – 68% | Phân bón, xử lý bề mặt kim loại, chất nổ công nghiệp | UN 2031 |
| Axit phosphoric | H₃PO₄ | 85% | Phân lân, xử lý bề mặt, phụ gia thực phẩm, chất tẩy rửa | UN 1805 |
| Axit flohydric | HF | 40 – 55% | Khắc kính, làm sạch inox, bán dẫn | UN 1790 |
Số UN và nhóm đóng gói phụ thuộc nồng độ cụ thể; luôn đối chiếu mục 14 trong phiếu an toàn hóa chất (SDS) của nhà cung cấp.
Ứng dụng của acid vô cơ
- Nông nghiệp: sản xuất phân lân, phân đạm, điều chỉnh pH đất và nước tưới.
- Xử lý nước và môi trường: trung hòa nước thải kiềm, tái sinh nhựa trao đổi ion.
- Luyện kim, cơ khí: tẩy gỉ, tẩy cặn trước khi mạ, anod hóa nhôm.
- Hóa chất, dệt nhuộm, giấy: nguyên liệu tổng hợp, điều chỉnh pH dung dịch.
- Thực phẩm: H₃PO₄ và HCl cấp thực phẩm dùng điều chỉnh độ chua, thủy phân tinh bột.
Chọn bao bì lưu trữ acid vô cơ
| Acid | Nhựa HDPE (Tank IBC, phuy, can) | Thép thường | Inox 316 |
|---|---|---|---|
| H₂SO₄ 98% | Dùng được ở nhiệt độ thường, chú ý tỷ trọng 1,84 | Dùng được với axit đặc, không dùng với axit loãng | Hạn chế |
| H₂SO₄ loãng | Tốt | Không dùng | Hạn chế |
| HCl 32 – 35% | Tốt | Không dùng | Không dùng |
| HNO₃ đặc | Không dùng (oxy hóa mạnh, phá hủy nhựa) | Không dùng | Phù hợp |
| HNO₃ loãng | Dùng được ở nồng độ thấp, cần xác nhận theo SDS | Không dùng | Phù hợp |
| H₃PO₄ 85% | Tốt | Không dùng | Phù hợp |
| HF | Tốt | Không dùng | Không dùng (và không dùng thủy tinh) |
Bảng mang tính tham khảo ở nhiệt độ thường. Khả năng chịu hóa chất thay đổi theo nồng độ, nhiệt độ và thời gian lưu chứa; cần xác nhận với nhà sản xuất bao bì.
Gợi ý theo lượng dùng:
- Từ 500 lít trở lên mỗi lần: Tank IBC 1000L mới 100% có dấu UN phù hợp. Riêng axit sulfuric đặc xem bài IBC Tank đựng axit sulfuric 98%.
- 120 – 220 lít: thùng phuy nhựa HDPE nắp kín.
- 20 – 30 lít: can nhựa HDPE có dấu UN.
- Gioăng van, nắp: chọn vật liệu theo từng acid (FKM/Viton cho axit đặc; EPDM cho nhiều axit loãng).
Tổng hợp cách chọn bao bì theo từng nhóm chất xem tại chọn Tank IBC theo chất chứa.

An toàn khi sử dụng acid vô cơ
- Bảo hộ: kính che mặt, găng tay chịu axit (nitrile, neoprene, butyl tùy loại), tạp dề, ủng chống hóa chất.
- Pha loãng: luôn rót axit vào nước, từ từ, khuấy đều.
- Lưu trữ tách biệt: không đặt axit cạnh kiềm, chất oxy hóa, kim loại hoạt động; HNO₃ tách xa chất hữu cơ.
- Tràn đổ: khoanh vùng, dùng vật liệu hấp thụ trơ hoặc chất trung hòa phù hợp (soda, vôi), thu gom xử lý như chất thải nguy hại.
- Sơ cứu: rửa vùng da hoặc mắt bị dính bằng nhiều nước sạch ít nhất 15 phút, cởi bỏ quần áo nhiễm, đưa đi khám ngay. Riêng HF cần quy trình sơ cứu đặc biệt (gel calcium gluconate) theo SDS.
Câu hỏi thường gặp
Acid vô cơ là gì?
Là axit có nguồn gốc khoáng, phân tử thường không chứa liên kết C–H, ví dụ H₂SO₄, HCl, HNO₃, H₃PO₄, HF. Phần lớn là axit mạnh, có tính ăn mòn cao.
Acid vô cơ và acid hữu cơ khác nhau thế nào?
Acid hữu cơ có mạch carbon (axit axetic, citric, formic) và thường yếu hơn. Acid vô cơ không có mạch carbon, nhiều loại là axit mạnh và ăn mòn hơn.
Can nhựa HDPE có đựng được axit clohydric không?
Được. HDPE chịu tốt HCl ở nồng độ thương mại 32 – 35% và nhiệt độ thường. Với vận chuyển, chọn can có dấu UN phù hợp.
Có đựng axit nitric đặc trong Tank IBC nhựa được không?
Không. Axit nitric đặc có tính oxy hóa mạnh, phá hủy nhựa HDPE theo thời gian. Nên dùng bồn inox phù hợp.
Vì sao không đựng axit flohydric trong chai thủy tinh?
HF ăn mòn thủy tinh (silica). Bao bì HF thường làm từ nhựa HDPE hoặc PTFE.
Zonepack Việt Nam – cung cấp Tank IBC, phuy và can nhựa cho nhà máy hóa chất từ năm 2017. Thông tin mang tính tham khảo; phân loại vận chuyển, bao bì và biện pháp an toàn cụ thể theo SDS của nhà cung cấp hóa chất và quy định hiện hành. Nội dung được Bộ phận quản lý chất lượng kiểm tra, cập nhật 17/11/2026.























